Nauki przyrodnicze
MENU
STRONA GŁÓWNA
Przyroda polska
Zdjęcia natury
Fizyka teoretyczna
Biologia teoretyczna
Biochemia
Biologia molekularna
Ornitologia
Rośliny Polski
Botanika
Zoologia
Internetowe ZOO
Związki czynne roślin
Pierwiastki
chemiczne
Chemia nieorg.
Chemia organiczna
Ciekawostki
biologiczne
Ciekawostki
fizyczne
Ciekawostki
chemiczne
Ciekawe książki
Ciekawe strony www
Słownik

INFO
INFO O AUTORZE
KONTAKT

Do działu: ZOOLOGIA →

Gady (Reptilia)

Liczba gatunków: ok. 8000 (w Polsce: 8)

GADY - zwierzęta lądowe (rzadziej wodne). Cechuje je zmiennocieplność (dostosowywanie temperatury ciała do temperatury otoczenia). Ich ciała pokryte są suchą skórą, wytwarzającą rogowe łuski lub tarcze.

Szkielet gadów jest w całkowicie skostniały. Składa się z czaszki, kręgosłupa, żeber ułożonych w klatkę piersiową, kości pasa barkowego i miednicowego oraz kości kończyn przednich i kończyn tylnych. Czaszka łączy się z kręgosłupem za pomocą jednego kłykcia potylicznego.

Układ pokarmowy gadów dzielimy na: jamę gębową z zębami (których brak tylko u żółwi), gardziel, przełyk, żołądek, dwunastnicę (uchodzą do niej przewody trzustki i wątroby), jelito cienkie, jelito grube i kloakę. U żółwi i krokodyli pojawia się podniebienie, oddzielające część nosowo-gardzielową od jamy gębowej.
Układ oddechowy stanowią zawsze płuca (u węży jedno płuco), które są lepiej rozwinięte niż te u płazów lądowych (większe pofałdowanie).
Układ krwionośny jest zamknięty i składa się z 2 obiegów. Serce ma 3 części: 2 przedsionki i komorę z niepełną przegrodą (tylko u krokodyli pełny podział na 2 komory). Krew odtleniona przepływa z tkanek do prawego przedsionka. Z prawego przedsionka krew przechodzi do prawej części komory. Stamtąd krew wypływa tętnicą płucną w kierunku płuc. Natleniona krew z płuc wraca do lewego przedsionka żyłami płucnymi. Z lewego przedsionka przedostaje się do lewej części komory, a stamtąd wypływa aortami do tkanek ciała.
Podsumowując:
I obieg: lewa część komory - tkanki - prawy przedsionek - prawa część komory.
II obieg: prawa część komory - płuca - lewy przedsionek - lewa część komory.
Układ nerwowy gadów składa się z: płatów węchowych, kresomózgowia (dwie półkule mózgu z korą mózgową), śródmózgowia, dobrze wykształconego móżdżku, rdzenia przedłużonego i rdzenia kręgowego z nerwami obwodowymi. Układ współczulny jest rozwinięty.
Układ wydalniczy stanowią: nerki, moczowody i pęcherz moczowy (występuje tylko u żółwi i jaszczurek), którego zawartość uchodzi do kloaki. Usuwanymi z organizmu produktami przemiany azotowej są: kwas moczowy i rzadziej - amoniak (u krokodyli).

Gady są zawsze rozdzielnopłciowe (często z dymorfizmem płciowym). Rozwój jest prosty, bez przeobrażenia.
Zapłodnienie zawsze wewnętrzne (wyewoluował penis, który jest u wszystkich samców gadów, oprócz hatterii). Większość gadów jest jajorodna, ale zdarza się też u nich jajożyworodność i żyworodność. Jaja mają pergaminową lub wapienną osłonkę (→ uniezależnienie rozwoju gadów od wody).
Zarodek wytwarza błony płodowe (gady są zatem tzw. owodniowcami).

Wyróżniamy 4 rzędy gadów:
  • Żółwie - zwierzęta lądowe lub wodne, mające twardy, kostny pancerz, który stanowi szkielet zewnętrzny (jedyny taki przypadek u kręgowców). Nie mają otworów usznych, a otwór gębowy zaopatrzony jest w rogowy dziób, zamiast zębów.
    Przedstawiciele: żółw błotny, żółw skórzasty, żółw słoniowy
  • Łuskonośne - dzielimy je na 2 główne podrzędy:
    • Jaszczurki - organizmy lądowe, czworonożne (rzadko beznogie), z dobrze wykształconym ogonem. Owadożerne lub roślinożerne.
      Przedstawiciele: jaszczurka zwinka, padalec zwyczajny, waran z Komodo, agama brodata, legwan zielony, gekon toke, kameleon pospolity
    • Węże - zwierzęta lądowe, rzadziej wodne, beznogie. Wyłącznie mięsożerne. Potrafią bardzo szeroko rozewrzeć szczęki, bo połykają ofiary w całości. Mają dobrze rozwinięty narząd Jacobsona, który zbiera chemiczne informacje z otoczenia i ułatwia tropienie ofiary. Niektóre węże są jadowite.
      Przedstawiciele: żmija zygzakowata, zaskroniec zwyczajny, kobra królewska, pyton siatkowy, boa dusiciel, grzechotnik diamentowy, anakonda
  • Ryjkogłowe - wliczamy tu 2 gatunki żyjące na wysepkach Nowej Zelandii. Organizmy te są powierzchownie podobne do jaszczurek z rodziny agam. Ciało mają pokryte ziarnistymi łuskami, a na głowie i grzbiecie wyrasta kolczasty, rogowy grzebień. Kopią nory. Są aktywne nocą i preferują temperatury rzędu kilkunastu stopni Celsjusza. U młodych osobników wyraźnie widoczne oko ciemieniowe (trzecie oko).
    Przedstawiciel: hatteria (tuatara), hatteria niespodziana
  • Krokodyle - największe ze współczesnych gadów. Mają jaszczurowaty kształt i związane są ze środowiskiem wodnym. Ciało pokryte rogowymi tarczkami, pod którymi znajdują się kostne płyty. Zęby osadzone są w zębodołach.
    Odnóża tylne mają błonę pławną, a przednie - nie.
    Przedstawiciele: krokodyl nilowy, krokodyl różańcowy, aligator amerykański, kajman okularowy, gawial gangesowy

zaskroniec zwyczajny 
Zaskroniec zwyczajny
 żmija zygzakowata
Żmija zygzakowata

A oto lista wszystkich 8 gatunków gadów występujących w Polsce:
  • Żółw błotny (Emys orbicularis)
  • Jaszczurka zwinka (Lacerta agilis)
  • Jaszczurka żyworodna (Lacerta vivipara)
  • Padalec zwyczajny (Anguis fragilis)
  • Zaskroniec zwyczajny (Natrix nartix)
  • Wąż Eskulapa (Elaphe longissima)
  • Gniewosz plamisty (Coronella austriaca)
  • Żmija zygzakowata (Vipera berus)
← Poprzednia  Następna →
 Autor wortalu: Maciej Panczykowski, Copyright © 2003-2018 by Maciej Panczykowski