Nauki przyrodnicze
MENU
STRONA G紟NA
Przyroda polska
Zdj璚ia natury
Fizyka teoretyczna
Biologia teoretyczna
Biochemia
Biologia molekularna
Ornitologia
Ro郵iny Polski
Botanika
Zoologia
Internetowe ZOO
Zwi您ki czynne ro郵in
Pierwiastki
chemiczne
Chemia nieorg.
Chemia organiczna
Ciekawostki
biologiczne
Ciekawostki
fizyczne
Ciekawostki
chemiczne
Ciekawe ksi捫ki
Ciekawe strony www
S這wnik

INFO
INFO O AUTORZE
KONTAKT

Do dzia逝: BIOLOGIA TEORETYCZNA →

O gatunkach bli幡iaczych

Gatunki bli幡iacze to gatunki, kt鏎e spe軟iaj nast瘼uj帷e kryteria:
  • s do siebie bardzo podobne morfologicznie, to znaczy r騜ni si tylko drobnymi szczeg馧ami cech wygl康u.
  • s mimo to rozrodczo izolowane lub miesza鎍e mi璠zy nimi zdarzaj si rzadko.
Artyku ten b璠zie dotyczy zagadnie ornitologicznych, wi璚 poni瞠j zamieszczam list gatunk闚 bli幡iaczych dotycz帷 polskiej fauny ptasiej:
  • pierwiosnek i piecuszek
  • trzcinniczek i 這z闚ka
  • s這wik rdzawy i s這wik szary
  • pe透acz le郾y i pe透acz ogrodowy
  • mysikr鏊ik i zniczek
  • sikora uboga i sikora czarnog這wa
  • mucho堯wka 瘸這bna i mucho堯wka bia這szyja
  • orlik krzykliwy i orlik grubodzioby
Czasami w literaturze mo積a przeczyta o dodatkowej "parze" gatunk闚 bli幡iaczych: dzi璚iole zielonym i dzi璚iole zielonosiwym, cho r騜nica w ich upierzeniu jest widoczna do嗆 wyra幡ie.
Gatunki powy窺ze kszta速owa造 si w wyniku zlodowacenia znacznej cz窷ci Europy p馧nocnej i 鈔odkowej oraz Alp. Mamy wi璚 do czynienia z klasyczn specjacj powsta陰 dzi瘯i barierze geograficznej - lodowcowi, czyli z tzw. specjacj allopatryczn.
Do dzisiaj wyra幡ie wida, gdy spojrzy si na zasi璕i niekt鏎ych "par bli幡iaczych", kt鏎y gatunek powsta w Europie Zachodniej, a kt鏎y we wschodniej jej cz窷ci. Gatunkami "zachodnimi" s bez w徠pienia: pe透acz ogrodowy, zniczek i s這wik rdzawy, a ich wschodnie odpowiedniki to: pe透acz le郾y, mysikr鏊ik i s這wik szary.
Wszystkie wymienione w tym artykule gatunki bli幡iacze r騜ni si 酥iewem godowym, ale tylko niekt鏎e zdo豉造 wykszta販i odmienne preferencje siedliskowe.
Przyk豉dowo: pe透acz ogrodowy preferuje lasy li軼iaste, pe透acz le郾y - iglaste; zniczek preferuje lasy mieszane, mysikr鏊ik - iglaste; sikora uboga cz瘰to wyst瘼uje w starszych, podmok造ch lasach, czarnog堯wka woli wierzbowe zaro郵a dolin rzecznych; trzcinniczek lubi stref szuwar闚 bli瞠j l康u, a 這z闚ka wybiera k瘼y krzew闚 w pobli簑 陰k lub w鏚.

Bardzo ciekawy jest przyk豉d dw鏂h podobnych do siebie gatunk闚: bekasa kszyka (Gallinago gallinago) i bekasa dubelta (Gallinago media). Dubelt jest 鈔ednio o 60% ci篹szy od kszyka i jest te poligyniczny, co u kszyka jest obserwowane rzadziej i w mniejszym nat篹eniu. Obydwa gatunki zajmuj niemal identyczne siedliska (podmok貫 陰ki, torfowiska), 篡wi si pier軼ienicami, drobnymi skorupiakami i mi璚zakami, a ich samice sk豉daj t sam liczb jaj (cztery).
Zastanawiaj帷e jest czy rozdzielenie si obydwu gatunk闚 musia這 nast徙i wskutek istnienia bariery geograficznej. Uwa瘸m, 瞠 mo磧iwy by inny scenariusz, bez bariery (tzw. specjacja sympatryczna).

HIPOTEZA: Na pocz徠ku powsta mutant - samiec, kt鏎y by wi瘯szy od samc闚 gatunku przodka i wydawa wskutek tego mocniejszy g這s godowy. Populacja przodka dubelta i kszyka mog豉 by bardziej podobna do populacji kszyka, gdy poligynia u ptak闚 jest rzadka. Niemniej jednak, niekt鏎e samice takiej populacji mog造 reagowa na ten silniejszy g這s godowy wi瘯szym zainteresowaniem (tak jak niekt鏎e wsp馧czesne samice kszyka na "silniejsze" samce swego gatunku). Mutant pozostawi wi璚ej potomstwa.

W pierwszym pokoleniu:
Zwi瘯szy豉 si liczba gen闚 mutanta (potomstwo 瞠雟kie i m瘰kie, kt鏎ego cz窷 ma te "gen preferencji" dono郾ego g這su godowego od swych matek).
W drugim pokoleniu:
Synowie mutanta maj potomstwo z samicami preferuj帷ymi dono郾y g這s godowy i powstaje mi璠zy innymi potomstwo 瞠雟kie, kt鏎e ma dwa "geny preferencji" - od matki i od ojca.

Takie samice mog造 by ju wra磧iwe tylko na samce nios帷e mutacj pocz徠kow. Oddzieli si nowy, izolowany rozrodczo, gatunek - bekas dubelt.
Trzeba tu nadmieni, 瞠 g這s godowy kszyka i najprawdopodobniej - przodka dubelta - to nie wytw鏎 gard豉, tylko skrajnych ster闚ek wibruj帷ych podczas lotu opadaj帷ego.
Na koniec dodam do tekstu g喚bsz refleksj, kt鏎a nasuwa mi si gdy czytam o biologii kszyka i dubelta. Pomimo preferowania takich samych siedlisk i takiego samego pokarmu - te gatunki r騜ni si. A wi璚 niekoniecznie jest tak, 瞠 siedlisko i pokarm wymuszaj tylko jedno optymalne rozwi您anie - przystosowanie.
Mog istnie dwa dobrze radz帷e sobie przystosowania, dwa optima z dwoma r騜nymi systemami rozrodu. Bardzo mo磧iwe, 瞠 decyduje o tym obfito嗆 pokarmu wobec wielko軼i populacji tych ptak闚, kt鏎a to wielko嗆 ograniczana jest przez inne czynniki.
O istnieniu dubelta mog豉 zadecydowa mutacja, kt鏎a r闚nie dobrze mog豉 si nie pojawi w odpowiednim miejscu i czasie. Albo: r闚nie dobrze mog豉 pojawi si inna mutacja i obserwowaliby鄉y dzisiaj, na przyk豉d, dwa gatunki bekas闚 o dw鏂h r騜nych, cho maskuj帷ych wzorach upierze. Istnienie w 鈍iecie biologii nie musi oznacza istnienia z konieczno軼i.

MACIEJ PANCZYKOWSKI

 Autor wortalu: Maciej Panczykowski, Copyright © 2003-2018 by Maciej Panczykowski