Nauki przyrodnicze
MENU
STRONA GŁÓWNA
Przyroda polska
Zdjęcia natury
Fizyka teoretyczna
Biologia teoretyczna
Biochemia
Biologia molekularna
Ornitologia
Rośliny Polski
Botanika
Zoologia
Internetowe ZOO
Związki czynne roślin
Pierwiastki
chemiczne
Chemia nieorg.
Chemia organiczna
Ciekawostki
biologiczne
Ciekawostki
fizyczne
Ciekawostki
chemiczne
Ciekawe książki
Ciekawe strony www
Słownik

INFO
INFO O AUTORZE
KONTAKT

Do działu: BIOCHEMIA →

Monoterpeny - aromaty natury

Monoterpeny to związki chemiczne o silnym zapachu, produkowane przez wiele gatunków roślin. Są to lotne ciecze lub ciała stałe, nierozpuszczalne w wodzie, natomiast znakomicie rozpuszczalne w rozpuszczalnikach organicznych. Mogą one mieć charakter węglowodoru, alkoholu, ketonu lub aldehydu, ale w zasadzie wszystkie łączy to, że zawierają 10 atomów węgla (połączenie dwóch aktywnych jednostek pięciowęglowego izoprenu podczas biosyntezy). Obecność monoterpenów stwierdza się głównie w następujących rodzinach świata roślinnego:

Sosnowate (Pinaceae), np.: sosna, jodła
Baldaszkowate (Umbeliferae), np.: arcydzięgiel litwor, kminek zwyczajny, koper włoski
Wargowe (Labiatae), np.: melisa lekarska, szałwia lekarska, mięta pieprzowa
Rutowate (Rutaceae), np.: pomarańcza, grejpfrut, cytryna
Złożone (Compositae), np.: bylica piołun, wrotycz pospolity
Bodziszkowate (Geraniaceae), np.: bodziszek łąkowy

Rola monoterpenów w roślinach nie została wyczerpująco poznana. Istnieją doniesienia o ich ogromnej roli w obronie roślin przed infekcją bakteryjną, wyżeraniem, a także w konkurencji pomiędzy gatunkami roślin o siedlisko (allelopatia).
Ze względu na swój ładny zapach, monoterpeny znalazły zastosowanie w kosmetyce. Ponadto nie do pominięcia są ich właściwości bakteriostatyczne (dezynfekujące), moczopędne i żółciopędne, którym to właśnie wiele ziół zawdzięcza popularność (szałwia, mięta, kminek). Z pewnością niejeden Czytelnik zadawał sobie nieraz pytanie: "czym pachnie las iglasty, cytrusy, herbatka miętowa lub szałwiowa?".
Ogólną odpowiedź już znamy: za te zapachy odpowiedzialne są monoterpeny. Związki te stanowią jednak obszerną grupę, a każda roślina zawiera tylko niektóre z nich (czasami te wybrane związki są bardzo charakterystyczne dla danej rośliny).
A zatem:
Sosna zawiera przede wszystkim alfa-pinen (zapach terpentyny), (-)limonen (zapach pomarańczy) i octan bornylu (zapach kamfory).

alfa-pinen i octan bornylu

Pomarańcza zawiera przede wszystkim (+)limonen (zapach pomarańczy), a cytryna – (+)limonen i cytral (zapach cytryny).

limonen i cytral

Głównym składnikiem olejku melisy lekarskiej jest cytral (zapach cytryny), olejku szałwii lekarskiej – tujon (zapach szałwii), a olejku mięty pieprzowej – mentol (zapach mięty).

tujon i mentol

Monoterpeny w większych dawkach stają się toksyczne. Szczególnie łatwo zatruć się tujonem zawartym w olejku szałwii lekarskiej, wrotyczu pospolitego i bylicy piołun.

MACIEJ PANCZYKOWSKI

 Autor wortalu: Maciej Panczykowski, Copyright © 2003-2018 by Maciej Panczykowski