Nauki przyrodnicze
MENU
STRONA GŁÓWNA
Przyroda polska
Zdjęcia natury
Fizyka teoretyczna
Biologia teoretyczna
Biochemia
Biologia molekularna
Ornitologia
Rośliny Polski
Botanika
Zoologia
Internetowe ZOO
Związki czynne roślin
Pierwiastki
chemiczne
Chemia nieorg.
Chemia organiczna
Ciekawostki
biologiczne
Ciekawostki
fizyczne
Ciekawostki
chemiczne
Ciekawe książki
Ciekawe strony www
Słownik

INFO
INFO O AUTORZE
KONTAKT

Do działu: BIOCHEMIA →

Melatonina - hormon snu

Melatonina to hormon produkowany przez gruczoł dokrewny, zwany szyszynką, który mieści się w międzymózgowiu - centralnej części mózgowia. W niewielkich ilościach melatonina powstaje też w siatkówce, gruczołach łzowych Hardera i w komórkach przewodu pokarmowego. Po raz pierwszy wyodrębniono ją w 1958 roku.
Chemicznie jest to 5-metoksy-N-acetylotryptamina. W produkcji tego hormonu w szyszynce specjalizują się komórki zwane pinealocytami. Jako substrat do jego syntezy wykorzystywany jest znany aminokwas - tryptofan, który przez produkt pośredni - serotoninę, przekształcany jest do melatoniny.
Jej receptory znaleziono w podwzgórzu (jądro nadskrzyżowaniowe), przysadce mózgowej, siatkówce, nerkach, nadnerczach, jajnikach i w układzie limfatycznym.

melatonina

Melatonina, zwana też hormonem snu, produkowana jest wyłącznie w ciemności, bo jej synteza hamowana jest przez światło. Szyszynka dostaje informację o stopniu naświetlenia otoczenia z siatkówki oka, drogą nerwową, wiodącą przez jądro nadskrzyżowaniowe podwzgórza.

Podstawową funkcją melatoniny jest regulacja cyklu dobowego (faz snu i czuwania), która prawdopodobnie odbywa się poprzez receptory w podwzgórzu. Hormon ten ma pozytywny wpływ na proces zasypiania, regulację faz snu i jego długość. Charakterystyczna jest niska toksyczność melatoniny i łagodność jej działania. Nie stwierdzono żadnych efektów ubocznych dawek do 6 mg dziennie. Jakość snu, ułatwionego przez podanie melatoniny, jest wysoka, bo jest on niezaburzony i człowiek budzi się wypoczęty, a nie otępiony, jak po podaniu sztucznych środków nasennych.
Trzeba jednak dodać, że wyraźny efekt leczniczy, w przypadku zaburzeń snu, osiągany jest tylko wtedy, gdy ich powodem jest zbyt niskie stężenie melatoniny we krwi w okresie nocy, a nie jakieś inne czynniki.
Hormon snu znalazł również zastosowanie jako regulator faz spoczynku i czuwania w zaburzeniach spowodowanych nagłą zmianą strefy czasowej (tzw. choroba transatlantycka).

Ponadto, melatonina ma ogromną zdolność indukowania procesów wymiatania z komórek wolnych rodników, co ma istotne znaczenie w profilaktyce nowotworów i miażdżycy. Potrafi ona także stymulować układ immunologiczny, normalizować poziom cholesterolu we krwi i niwelować fatalne skutki przedłużającego się stresu, powodowane wysokim poziomem kortykosteroidów.

Maksymalne stężenie melatonina osiąga we krwi człowieka około godziny 3 nad ranem. Jej czas półtrwania wynosi 10-40 minut. Metabolizowana jest przez wątrobę i nerki w procesach hydroksylacji i sprzęgania z siarczanem lub glukuronianem i - w postaci łatwo rozpuszczalnego w wodzie produktu - wydalana jest z organizmu.

Melatonina jest substancją pierwotną ewolucyjnie. Występuje ona u wszystkich roślin i zwierząt i u wszystkich przypuszczalnie pełni tę samą rolę: dostosowywania funkcji organizmu do rytmów dnia i nocy. Mocną przesłanką ku temu jest stwierdzona, ogólna prawidłowość: wyższe stężenia tego hormonu w nocy, niższe lub zerowe za dnia.

MACIEJ PANCZYKOWSKI

 Autor wortalu: Maciej Panczykowski, Copyright © 2003-2018 by Maciej Panczykowski