Nauki przyrodnicze
MENU
STRONA GŁÓWNA
Przyroda polska
Zdjęcia natury
Fizyka teoretyczna
Biologia teoretyczna
Biochemia
Biologia molekularna
Ornitologia
Rośliny Polski
Botanika
Zoologia
Internetowe ZOO
Związki czynne roślin
Pierwiastki
chemiczne
Chemia nieorg.
Chemia organiczna
Ciekawostki
biologiczne
Ciekawostki
fizyczne
Ciekawostki
chemiczne
Ciekawe książki
Ciekawe strony www
Słownik

INFO
INFO O AUTORZE
KONTAKT

Do działu: BIOCHEMIA →

Hormony człowieka
(peptydowe)


Hormony to grupa związków chemicznych o różnorodnych typach budowy, które nie są ani źródłem budulca ani źródłem energii, ale grają kluczową rolę w koordynacji i regulacji procesów życiowych w różnych częściach organizmu. Dzięki koordynacji i regulacji, możliwe jest utrzymanie stabilności tych procesów (homeostazy).

Hormony są zawsze produkowane przez organizm, na który mają one swój wpływ. Pod względem funkcjonalnym hormony dzielimy na:
  • Tkankowe (parakrynne) - wydzielane bezpośrednio do pobliskich tkanek. Do tej grupy należą np. gastryna, sekretyna, enterogastron, serotonina, noradrenalina i histamina.
  • Właściwe (endokrynne) - wydzielane bezpośrednio do krwi przez tzw. gruczoły dokrewne i docierające z nią do odległych narządów. Przykładowe gruczoły dokrewne to: przysadka mózgowa, szyszynka, rdzeń i kora nadnerczy, tarczyca, trzustka, jajniki i jądra.
Hormon działa zawsze poprzez swoisty białkowy receptor, zlokalizowany na lub w komórkach docelowego narządu.
Pod względem biochemicznym, możemy podzielić hormony na:
  • Peptydowe - do tej grupy zaliczamy hormony, stanowiące łańcuch aminokwasów, które skondensowały z wytworzeniem wiązań peptydowych pomiędzy sobą.
  • Niepeptydowe - do tej grupy zaliczamy hormony steroidowe i te, będące pochodnymi aminokwasów (np. tyroksyna, adrenalina, melatonina)
W niniejszym artykule skupimy się na ludzkich hormonach właściwych i peptydowych.

ANGIOTENSYNA - hormon wydzielany przez wątrobę w postaci angiotensynogenu, który to dalej cięty jest z udziałem innego hormonu - reniny do właściwej angiotensyny.
Ma ona wybitną zdolność do obkurczania mięśniówki drobnych naczyń krwionośnych, co powoduje wzrost ciśnienia krwi. Ponadto, hormon ten zwiększa tętno i stymuluje produkcję hormonu regulującego gospodarkę wodno-elektrolitową - aldosteronu.

ERYTROPOETYNA - hormon wytwarzany w komórkach wątroby i nerek w reakcji na spadek wysycenia hemoglobiny krwi tlenem. Jego działanie polega na stymulacji produkcji czerwonych krwinek (erytrocytów) w szpiku kostnym.

GLUKAGON - hormon wydzielany przez komórki alfa wysepek trzustkowych. Jest on antagonistą insuliny, czyli podwyższa poziom cukru we krwi poprzez stymulację rozpadu glikogenu w wątrobie.

INSULINA - hormon uwalniany przez komórki beta wysepek trzustkowych. Jest on antagonistą glukagonu, czyli obniża poziom cukru we krwi poprzez stymulację transportu glukozy do komórek wątroby, mięśni i tkanki tłuszczowej. Niedobór insuliny prowadzi do cukrzycy.

KALCYTONINA - hormon produkowany przez tarczycę. Ma on za zadanie obniżyć poziom jonów wapnia i fosforanów we krwi, gdy jest on zbyt wysoki. Dokonuje tego przez skierowanie nadmiaru tych jonów do kości i przez hamowanie ich reabsorpcji (odzyskiwania) w nerkach. Kalcytonina jest antagonistą parathormonu.

LEPTYNA - hormon wydzielany przez komórki tkanki tłuszczowej. Jego receptory znajdują się w części mózgu zwanej podwzgórzem. Sygnał w postaci leptyny jest informacją dla mózgu, że organizm ma zapas pokarmu i należy zmniejszyć poczucie głodu. Dlatego stymulowane przez leptynę podwzgórze zmniejsza produkcję neuroprzekaźnika - neuropeptydu Y, odpowiedzialnego za chemiczne przewodzenie informacji o głodzie.

OKSYTOCYNA - hormon uwalniany przez tylny płat przysadki mózgowej (produkowany przez podwzgórze) w odpowiedzi na stymulację receptorów w szyjce macicy, pochwie i brodawkach sutkowych. Jego zadaniem jest pobudzać skurcze macicy podczas porodu i pobudzać mięśnie gładkie przewodów mlecznych podczas karmienia oseska (co ułatwia wyrzut mleka).

PARATHORMON - hormon produkowany przez przytarczyce. Odpowiada za zwiększanie poziomu jonów wapnia we krwi poprzez stymulację ich uwalniania z kości i reabsorpcji (odzyskiwania) w nerkach. Jest antagonistą kalcytoniny. Jego niedobór powoduje śmierć w wyniku tężyczki (patologicznego skurczu mięśni organizmu).

PROLAKTYNA - hormon wytwarzany przez przedni płat przysadki mózgowej. U kobiet ciężarnych stymuluje wzrost piersi i wytwarzanie mleka. U kobiet karmiących (szczególnie przez pół roku po porodzie) hamuje on owulację, a więc w tym czasie kobiety te rzadko zachodzą w ciążę (tzw. niepłodność laktacyjna).

RELAKSYNA - jest to hormon produkowany w jajnikach. Ma on przede wszystkim za zadanie rozluźnić więzadła miednicy i spojenie łonowe tuż przed porodem.

RENINA - hormon wydzielany przez nerki w odpowiedzi na zmniejszenie się objętości krwi i obniżony poziom jonów sodu we krwi. Pośrednio podnosi on ciśnienie krwi, gdyż bierze udział w tworzeniu angiotensyny z jej prekursora - angiotensynogenu.

SOMATOTROPINA - hormon wzrostu. Uwalniana jest przez płat przedni przysadki mózgowej. Indukuje procesy wzrostu kości i chrząstek (szczególnie w kościach długich). Przyczynia się do wzrostu masy ciała. Indukuje proces produkcji i uwalniania glukozy z wątroby.

TROMBOPOETYNA - hormon wytwarzany przez komórki wątroby. Bierze udział w stymulacji produkcji żółtych ciałek (trombocytów) - komórek ważnych w procesie krzepnięcia krwi.

TYMOZYNA - główny hormon grasicy. Pobudza dojrzewanie węzłów chłonnych i produkcję limfocytów T - kluczowych komórek układu odpornościowego.

WAZOPRESYNA - hormon uwalniany w tylnym płacie przysadki mózgowej (produkowany przez podwzgórze) w odpowiedzi na wzrost ciśnienia osmotycznego krwi (potocznie: gdy jest ona bardziej gęsta). Wazopresyna działa na kanaliki nerkowe sprawiając, że reabsorbują (odzyskują) one więcej wody i jonów sodu. Poza tym, hormon ten działa obkurczająco na naczynia krwionośne.

Dodatkowo, przedni płat przysadki mózgowej wydziela całą gamę hormonów (tzw. "tropin"), których zadaniem jest stymulacja produkcji hormonów przez inne gruczoły dokrewne. Wydzielanie to kontrolują nadrzędne hormony - tzw. "liberyny", produkowane w podwzgórzu:
  • TYREOTROPINA (TSH) - pobudza produkcję tyroksyny i trójjodotyroniny przez tarczycę (stymulowana przez TYREOLIBERYNĘ)
  • KORTYKOTROPINA (ACTH) - pobudza produkcję kortyzolu i androgenów przez nadnercza (stymulowana przez KORTYKOLIBERYNĘ)
  • FOLITROPINA (FSH) - pobudza dojrzewanie pęcherzyków jajnika i produkcję estrogenów u kobiet, a u mężczyzn - pobudza rozwój jąder i wytwarzanie plemników (stymulowana przez GONADOLIBERYNĘ)
  • LUTROPINA (LH, ICSH) - pobudza owulację i powstanie ciałka żółtego u kobiet, a u mężczyzn - pobudza wydzielanie testosteronu przez jądra (stymulowana przez GONADOLIBERYNĘ)

MACIEJ PANCZYKOWSKI

 Autor wortalu: Maciej Panczykowski, Copyright © 2003-2018 by Maciej Panczykowski